Suchość w ustach, czyli kserostomia, to dolegliwość, która dotyka coraz większą liczbę pacjentów, a mimo to często pozostaje niezauważona lub bagatelizowana. Choć może wydawać się błaha, w rzeczywistości znacząco obniża komfort życia i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia jamy ustnej. Szczególnie narażeni są pacjenci w starszym wieku oraz osoby przyjmujące przewlekle leki, zwłaszcza z grupy przeciwdepresyjnych, przeciwhistaminowych, moczopędnych i obniżających ciśnienie krwi. Kserostomia może być również objawem chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów czy zespół Sjögrena. Jakie są przyczyny tych dolegliwości? Jak je leczyć lub zapobiegać?
Jakie są przyczyny suchości w ustach?
Przyczyny suchości w ustach mogą być różnorodne i często współistnieć ze sobą. Jednym z najczęstszych czynników jest przewlekłe stosowanie leków, które upośledzają wydzielanie śliny. Szczególnie często dotyczy to pacjentów geriatrycznych, którzy przyjmują wiele preparatów jednocześnie. Drugim istotnym czynnikiem są choroby autoimmunologiczne, takie jak zespół Sjögrena, który prowadzi do przewlekłego zapalenia i uszkodzenia gruczołów ślinowych.
Suchość w ustach może być również skutkiem ubocznym radioterapii w obrębie głowy i szyi, a także wynikiem odwodnienia, palenia papierosów, stresu lub nieprawidłowego oddychania przez usta. Czasem kserostomia związana jest z niedoborami witaminowymi (np. witaminy A lub witamin z grupy B), co również należy wziąć pod uwagę w diagnostyce.
Objawy suchości w ustach
Kserostomia objawia się nie tylko odczuciem suchości, ale też szeregiem innych dolegliwości, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Pacjenci często zgłaszają pieczenie, mrowienie, a nawet ból błony śluzowej jamy ustnej. Pojawia się trudność w przełykaniu, mówieniu, a także w odczuwaniu smaku. Suchość sprzyja powstawaniu nadżerek, mikrourazów oraz infekcji grzybiczych, takich jak kandydoza. Utrudnione wydzielanie śliny powoduje również nieprzyjemny zapach z ust (halitoza), a u niektórych pacjentów prowadzi do powstawania zajadów. W dłuższej perspektywie kserostomia znacząco podnosi ryzyko próchnicy i chorób przyzębia, ponieważ ślina pełni funkcje ochronne i buforowe w jamie ustnej.
Diagnostyka suchości w ustach
Rozpoznanie kserostomii opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim i obserwacji objawów. Lekarz stomatolog lub lekarz pierwszego kontaktu może zapytać o częstość i okoliczności występowania suchości, aktualnie przyjmowane leki, nawyki żywieniowe oraz inne towarzyszące objawy. W niektórych przypadkach pomocne będą testy diagnostyczne oceniające ilość wydzielanej śliny, np. test sialometrii, który polega na pomiarze objętości śliny produkowanej w ciągu określonego czasu. Czasami konieczne jest skierowanie do specjalisty – laryngologa, reumatologa lub endokrynologa – aby wykluczyć choroby ogólnoustrojowe. W przypadku podejrzenia zespołu Sjögrena wykonywane są testy immunologiczne i biopsja gruczołów ślinowych.
Leczenie objawowe i profilaktyka
Leczenie kserostomii zależy od przyczyny, ale w wielu przypadkach konieczne jest również leczenie objawowe, które ma na celu poprawę komfortu pacjenta i zmniejszenie ryzyka powikłań. Podstawą jest regularne nawilżanie jamy ustnej, co można osiągnąć poprzez częste popijanie wody, ssanie kostek lodu lub stosowanie preparatów środków ślinozastępczych dostępnych w aptekach. Dobrym rozwiązaniem są również żucie gumy bez cukru i ssanie tabletek nawilżających zawierających ksylitol, który stymuluje wydzielanie śliny. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie leków stymulujących pracę gruczołów ślinowych, np. pilokarpiny.
W profilaktyce ważne jest unikanie czynników pogarszających stan jamy ustnej, takich jak palenie tytoniu, alkohol, kofeina oraz produkty wysoko przetworzone. Zaleca się również utrzymywanie odpowiedniego poziomu nawodnienia organizmu i stosowanie diety bogatej w warzywa, owoce oraz produkty pełnoziarniste. Niezwykle ważna jest codzienna, delikatna higiena jamy ustnej przy użyciu pasty z fluorem oraz płukanek bez alkoholu. Wskazane są regularne wizyty u stomatologa w celu kontroli stanu zębów i dziąseł oraz profilaktyki fluorkowej.
Znaczenie śliny dla zdrowia jamy ustnej
Ślina pełni wiele kluczowych funkcji w jamie ustnej. Przede wszystkim nawilża błonę śluzową, ułatwia żućie i połykanie pokarmu oraz wspomaga trawienie dzięki zawartości enzymów. Chroni zęby przed działaniem kwasów, neutralizuje pH, hamuje rozwój bakterii i wspiera procesy remineralizacji szkliwa. Brak śliny lub jej znaczne ograniczenie prowadzi do przyspieszonego rozwoju próchnicy, chorób przyzębia, zaburzeń smaku i powikłań grzybiczych. Dlatego leczenie kserostomii powinno być traktowane jako istotny element opieki stomatologicznej.
Podsumowanie
Suchość w ustach to problem, który może wydawać się niewielki, ale niesie za sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Jego przyczyny mogą być różne i często wymagają kompleksowej diagnostyki. Wczesna reakcja i odpowiednia terapia mogą skutecznie poprawić komfort życia pacjenta i zapobiec wielu powikłaniom. W Stomatologii Nad Sudołem kładziemy szczególny nacisk na profilaktykę i indywidualne podejście do każdego pacjenta. Jeśli odczuwasz suchość w ustach lub masz pytania dotyczące jej leczenia, zapraszamy do konsultacji. Odpowiednio wcześnie wdrożone działania mogą znacznąco poprawić jakość Twojego życia i zdrowia jamy ustnej.