Zdjęcie aparatu ortodontycznego lub zakończenie leczenia nakładkami to dla pacjenta długo wyczekiwany moment. Zęby są wyrównane, zgryz poprawiony, a uśmiech wygląda zgodnie z planem leczenia. Nie oznacza to jednak, że cała terapia dobiegła końca. Kolejnym etapem jest retencja ortodontyczna, której zadaniem jest utrzymanie zębów w uzyskanym położeniu. Bez odpowiedniego zabezpieczenia mogą one stopniowo zacząć się przesuwać, a część efektów leczenia może zostać utracona.
Co to jest retencja ortodontyczna?
Retencja rozpoczyna się po zakończeniu aktywnego przesuwania zębów. W czasie leczenia aparat stały lub nakładki wywierają kontrolowane siły, dzięki którym zęby zmieniają położenie w kości. Po zdjęciu aparatu tkanki otaczające korzenie potrzebują czasu, aby przystosować się do nowej sytuacji.
Zęby mogą wykazywać tendencję do powrotu w kierunku wcześniejszego ustawienia. Wpływają na nie także siły języka, policzków i warg, sposób połykania, zaciskanie zębów, dalszy rozwój twarzoczaszki oraz naturalne zmiany zachodzące wraz z wiekiem.
Właśnie dlatego retencja nie jest dodatkiem do leczenia, ale jego integralną częścią.
Czy każdy pacjent potrzebuje retencji?
Retencję stosuje się u zdecydowanej większości pacjentów po leczeniu ortodontycznym. Jej rodzaj oraz czas trwania dobiera ortodonta, biorąc pod uwagę m.in. wyjściową wadę, zakres przesunięcia zębów, wiek pacjenta, stan dziąseł i przyzębia oraz warunki zgryzowe.
Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich. U jednej osoby wystarczający może być aparat wyjmowany, u innej konieczny będzie retainer stały. Często stosuje się także połączenie obu metod.
Jakie są rodzaje aparatów retencyjnych?
Najczęściej wykorzystuje się retainery stałe oraz aparaty wyjmowane.
1. Retainer stały
Retainer stały ma zwykle postać cienkiego drucika przyklejonego do wewnętrznej powierzchni przednich zębów. Jest niewidoczny podczas uśmiechu i działa przez całą dobę, bez konieczności pamiętania o jego zakładaniu.
Jego zaletą jest stała stabilizacja zębów, szczególnie w odcinku przednim. Wymaga jednak bardzo dokładnej higieny. Wokół drucika i miejsc jego przyklejenia mogą gromadzić się płytka bakteryjna oraz kamień nazębny.
Retainer może się również częściowo odkleić lub odkształcić. Czasami pacjent nie zauważa tego od razu, a jeden z zębów zaczyna się przesuwać. Dlatego drucik powinien być regularnie kontrolowany.
2. Retainer wyjmowany
Aparat wyjmowany może mieć postać przezroczystej nakładki albo płytki z elementami akrylowymi i metalowym łukiem.
Przezroczysta nakładka jest estetyczna i obejmuje cały łuk zębowy. Pacjent zakłada ją zgodnie z zaleceniami ortodonty, początkowo często na dłuższy czas, a później głównie na noc
Skuteczność aparatu wyjmowanego zależy jednak od systematyczności. Zbyt długa przerwa w noszeniu może sprawić, że nakładka stanie się ciasna lub przestanie prawidłowo pasować.
3. Retainer stały czy wyjmowany?
Nie można jednoznacznie wskazać, że jeden rodzaj retencji jest zawsze lepszy.
Retainer stały działa niezależnie od pamięci pacjenta, ale wymaga dokładniejszej higieny i może ulec odklejeniu. Aparat wyjmowany łatwiej oczyścić, lecz musi być regularnie zakładany.
W wielu przypadkach ortodonta zaleca jednoczesne stosowanie obu rozwiązań. Retainer stały stabilizuje przednie zęby, a nakładka wyjmowana pomaga utrzymać ustawienie całego łuku.
Jak długo trzeba nosić aparat retencyjny?
Nie ma jednego czasu retencji odpowiedniego dla wszystkich pacjentów. Zęby mogą zmieniać swoje położenie przez całe życie, dlatego współczesna ortodoncja często zakłada długotrwałe zabezpieczanie efektów leczenia.
Aparat wyjmowany może być początkowo stosowany codziennie przez wiele godzin, a następnie głównie w nocy. Dokładny schemat ustala lekarz.
Retainer stały może pozostawać na zębach przez wiele lat, o ile jest prawidłowo przyklejony, nie powoduje niepożądanych zmian i nie utrudnia utrzymania zdrowia dziąseł.
Nie należy samodzielnie przerywać retencji tylko dlatego, że od zdjęcia aparatu minęło kilka miesięcy lub lat.
Co się stanie, jeśli przestanę nosić retainer?
Po odstawieniu aparatu wyjmowanego zęby mogą zacząć się przesuwać. Pierwszym sygnałem bywa wyraźne napięcie podczas zakładania nakładki albo problem z jej pełnym osadzeniem.
Jeśli aparat nie dochodzi do końca, odstaje lub powoduje silny ból, nie należy wciskać go na siłę. Może dojść do pęknięcia nakładki albo niekontrolowanego nacisku na zęby.
W takiej sytuacji warto jak najszybciej zgłosić się do ortodonty. Niewielkie zmiany czasami można skorygować stosunkowo łatwo. Przy większym nawrocie może być potrzebne ponowne leczenie ortodontyczne.
Co zrobić, gdy retainer stały się odklei?
Odklejenie drucika wymaga kontroli, nawet jeśli pacjent nie odczuwa bólu. Nie należy samodzielnie go odrywać, wyginać ani próbować ponownie przyklejać
Do ortodonty należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy:
- drut odstaje lub drażni język,
- retainer stał się ruchomy,
- jeden z zębów zaczął zmieniać położenie,
- utrudnione jest nitkowanie.
Jeżeli ostry fragment podrażnia język, można tymczasowo osłonić go woskiem ortodontycznym. Nie zastępuje to jednak wizyty kontrolnej.
Jak dbać o retainer stały?
Przy retainerze stałym trzeba szczególnie dokładnie oczyszczać przestrzenie międzyzębowe i miejsca wokół punktów przyklejenia drucika.
Pomocne mogą być nić z usztywnioną końcówką, nawlekacz do nici, szczoteczki międzyzębowe, szczoteczka jednopęczkowa oraz irygator. Dobór akcesoriów warto skonsultować z lekarzem lub higienistką.
Regularna higienizacja pomaga ograniczyć odkładanie kamienia i rozwój stanu zapalnego dziąseł.
Jak czyścić nakładkę retencyjną?
Nakładkę należy regularnie płukać chłodną lub letnią wodą i delikatnie oczyszczać miękką szczoteczką. Powinna być przechowywana w przeznaczonym do tego pudełku.
Nie należy myć jej wrzątkiem ani bardzo gorącą wodą, ponieważ materiał może się odkształcić. Z aparatem nie powinno się także jeść. Najbezpieczniej pić w nim wyłącznie wodę, ponieważ słodkie i kwaśne napoje mogą pozostawać pod nakładką i zwiększać ryzyko uszkodzenia szkliwa.
Jak często potrzebne są kontrole retencyjne?
Częstotliwość wizyt ustala ortodonta. Podczas kontroli ocenia ustawienie zębów, stan retainera, dopasowanie aparatu wyjmowanego, higienę i kondycję dziąseł.
Na wizytę należy zgłosić się wcześniej, jeśli:
- nakładka przestała pasować,
- retainer stały się odkleił,
- drut się złamał,
- pojawiło się przesunięcie zębów,
- wokół retainera gromadzi się dużo kamienia.
Czy retencja jest potrzebna przez całe życie?
U wielu pacjentów zabezpieczanie efektów leczenia ma charakter długoterminowy. Nie oznacza to, że każdy musi przez całe życie stosować identyczny aparat i według tego samego schematu.
Sposób retencji może być z czasem modyfikowany, ale decyzję powinien podejmować ortodonta po ocenie stabilności zębów.
Najważniejsza zasada brzmi: im bardziej zależy nam na utrzymaniu efektów leczenia, tym większe znaczenie ma regularne stosowanie retainera i kontrolowanie jego stanu.
Retencja ortodontyczna w Stomatologii Nad Sudołem
Retencja pozwala chronić efekt osiągnięty podczas leczenia aparatem stałym lub nakładkami. Wymaga jednak współpracy pacjenta, systematyczności oraz regularnych kontroli.
W gabinecie dentystycznym Stomatologia Nad Sudołem w Krakowie prowadzimy leczenie ortodontyczne i kontrole retencyjne. Ocenimy ustawienie zębów, stan retainera oraz higienę jamy ustnej, a w razie potrzeby zaplanujemy naprawę lub zmianę aparatu retencyjnego.
Nie warto czekać, aż przesunięcie zębów stanie się wyraźne. Szybka reakcja na ciasną nakładkę, odklejony drucik lub zmianę ustawienia zębów może pomóc utrzymać efekty wcześniejszego leczenia.